فاجعه دریاچه اورمو، نابودی جنگل‌های قاراداغ بخاطر آتش‌سوزی و فعالیت‌های معدنی بیگانگان و آلودگی شدید هوای تبریز بخاطر مازوت‌سوزی و دود ماشین‌های بی کیفیت، همگی به نابودی زندگی مردم و تبدیل آزربایجان به سرزمین سوخته شده است.

این بحران ها و موارد بسیار دیگر نشان می دهد که حکومت تهران اراده یا توان حل معضلاتی که برای آزربایجان ایجاد کرده را ندارد اما همین حکومت در غارت میلیاردها تن خاک مس سونگون و غارت طلای اندیرگان، زرشوران تیکان تپه و مزرعه شادی استاد است.

دولت تهران که سالهای قبل صنعت فرش، کیف و کفش و … را نابود کرده و عملا اقتصاد ملی آزربایجان را فلج نموده، به آن چند معدن عظیم قناعت نکرده و در هر گوشه آزربایجان که خاک طلا توسط مردم شناسایی و استخراج شده نیز چشم طمع دوخته و اجازه فعالیت به مردم بومی را نمی دهد و بهانه اش هم مسائل زیست محیطی است.

این در حالیست که محیط زیست آزربایجان توسط همان حکومت نابود شده و میشود.

دولت اگر صادق بود، می توانست معدن کاران محلی را سامان دهی کرده، این شغل را قانونمند نماید نه اینکه نان‌ مردم محلی را آجر کند.

این همه بلائی که سر آزربایجان آورده میشود، توام با غارت منابع آن، صرفا ناشی از سهو و خطا یا سوء مدیریت نیست، بلکه تلاشی است جهت استثمار سیستماتیک مملکت آزربایجان.

قبل از ایجاد دولت مرکزگرا، حکومت‌های تورک به مدت هزارسال فلات قاره‌ای که ایران فعلی جزئی از آن است، را همواره بشکل ممالک محروسه اداره می کردند و اختیار مملکت آزربایجان هم به دست کسانی بود که ریشه در این خاک داشتند‌ و به پتانسیل ها و مشکلات این مملکت واقف و حساس بودند.

این سرزمین هم همواره ثروتمندترین مملکت میان ممالک محروسه بود. اما از زمان حذف سیستم شبه فدرالی ممالک محروسه و تمرکز قدرت در تهران، آزربایجان رو به افول نهاد و تدریجا به مستعمره تهران تبدیل شد که تبعات فاجعه‌بارش را می بینیم.

این تجربه تلخ نشان داد که نبود دولتی برآمده از اراده ملت آزربایجان ریشه بسیاری از مشکلات است‌.

اورمو و جنگل‌های قاراداغ احیا نمیشوند، تبریز و کلان شهرهای آزربایجان از دود و‌ آلودگی نجات نمی یایند، فقر و ورشکستگی مردم تمام نمیشود مگر با تاسیس دولت ملی آزربایجان جنوبی.

دولتی که راسا عهده دار امور داخلی آزربایجان باشد نه تابع دستورات تهران.

فرآیند ایجاد دولت‌های ملی_محلی می تواند در تعامل و همراهی با ملل دیگر و در چارچوب فدرالیسم، کنفدرالیسم، ممالک محروسه و …رخ دهد.

به هرحال خودگردانی ملی حقی است که باید اعاده شود وگرنه استثمار و انهدام آزربایجان تداوم خواهد یافت.