فعالان آذربایجان یک‌صدم علاقه‌ای را که به حکومتهای تورک پیش از میلاد یا حکومتهای ترک چین دارند به حکومت تورک قیزیل‌باش صفوی ندارند. این بی‌میلی هرچند دلایلی دارد، اما نشانگر عدم شناخت ما از وزن سیاسی صفویه در سپهر سیاسی فعلی است و وزن سیاسی آن حکومتهای تورک مورد علاقه ماها، به گرد صفویه هم نمی‌رسد.

دولت ایران و ایرانگرایان با درک این اهمیت سعی در مصادره صفویه به نفع خود دارند ولی جمهوری آزربایجان هوشیارانه به اهمیت صفویه پی برده، خود را وارث واقعی آن حکومت معرفی و بافته‌های ایرانگرایان را پنبه کرده است. برای همین وقتی کتابی مانند داستانهای اسرارآمیز تبریز منتشر میشود که به گذشته باشکوه آزربایجان در دوره صفویه می‌پردازد، اینها به هم میریزند و اکثر شخصیت‌های سیاسی از آن کتاب استقبال میکنند.

پنچ مرداد در تقویم رسمی ایران، روز بزرگداشت شیخ صفی اردبیلی است. برای همین دیروز از مسئولان حکومتی و استانی اردبیل تا عباس جوادی و مایک دوران (معاون وزیر دفاع آمریکا در دوره جرج بوش) از شاه اسماعیل یاد کردند.

حکومتی‌ها فقط میگویند که صفویه شیعه بود، در حالیکه آنها پیرو اهل حقیقت و طریقت بودند. ایرانگرایان نیز میگویند که صفویه صرفا تورک نبوده، اختلاطی از همه اقوام بود. عباس جوادی، شاه اسماعیل را اختلاطی از کورد، ایرانی اردبیلی، گیلک، تورک و یونانی شرقی معرفی کرده است. این دکتر کم‌سواد متوجه نشده که ایرانی اردبیلی و یونانی شرقی نباید همردیف با تبارهایی مانند کورد، تورک و گیلک قرار میگرفت، زیرا اردبیلی بودن جدای از آذربایجانی بودن نیست که مایک دوران بدان اشاره کرده است.

اهمیت صفویه در این است که از مجموع یک‌ونیم میلیارد مسلمان جهان، کمی بیش از صد میلیون نفر شیعه است و بالغ بر پانصد میلیون نفر معتقدان اهل طریقتهای مختلفند که شیخ صفی اردبیلی و سلسله صفوی مورد قبول و احترام شعبات مختلف آنهاست. جمهوری اسلامی و ایرانگرایان در صددند با توسل به این سلسله، در دریای آن جمعیت پانصد میلیونی جای پایی برای خودشان پیدا کنند. خصوصا که نزدیک به بیست میلیون نفر از مردم ترکیه نیز ذکر «شاها گیده‌لیم» میخوانند و این برای رقیب بسیار مهم است، ولی توپ و میدان در اختیار آذربایجان است.